Saturday, April 05, 2014

Tieqa fuq kittieba Maltin - Kotba ta' Taħriġ 1 & 2 Patrick Sammut

Tagħrifa ta' Tarċisju Zarb 

 Dawn iż-żewġ volumi ġew ippubblikati minn Schola Publications, u jmorru id f'id mal-volum TIEQA FUQ KITTIEBA MALTIN tad-De La Salle Publications (2003 u 2012).
Il-kritika letterarja u l-pedagoġija, fl-idea tiegħi, aktarx iva milli le, ħafna drabi, kienu ħafna u ħafna 'l bogħod minn xulxin. Għal snin twal, bħal qisu wieħed kien isib ruħu f'xi tip jew ieħor ta' 'dijatribu', bejn il-poeżija u l-'kritiku', b'tali mod u manjiera li aktarx iva milli le, kien ikollna r-riżultat ta' djalogu magħluq li ma jirreferixxix ħlief għalih u għalih innifsu. Ir-riżultat, għaldaqstant kien ikun monologu fi ħdan ftit jew wisq l-istess persona.

Mhux hekk, madankollu, huma l-kotba 'Tieqa fuq kittieba Maltin' (1 &2) ta' Patrick Sammut. Minkejja, il-ħila kritika tiegħu, minħabba l-esperjenza twila fit-tagħlim tal-Malti u Taljan, fost oħrajn, huwa ma jiqafx biss f'dak li jiena sejjaħtlu 'dijatribu', imma, filwaqt li f'xogħlijiet oħra, jagħti huwa wkoll is-sehem tiegħu f'din it-tip ta' paradimma ta' analiżi, hawnhekk id-djalogu li jinħoloq huwa bejn u bejn l-apprezzatur tal-poeżija u l-poeta. U dan jagħmlu tajjeb u tajjeb ħafna, permezz tal-użu ta' għadd ta' mistoqsijiet varji fuq poeżiji u poeti speċifiċi li nsibuhom fl-antoloġija 'Il-Poeżija Maltija' ta' Oliver Friggieri, li hija l-antoloġija, li l-istudenti fil-Livell A u IM għandhom biex jistudjaw bil-għan li jwieġbu mistoqsijiet fuq tema bħalma huma l-ġens, il-pajsaġġ u r-relazzjonijiet, fost oħrajn.

Bħala għalliem fil-klassi, Patrick Sammut jagħraf il-ħtieġa li jistaqsi, jew, kif ukoll iwassal lill-istudent innifsu biex direttament jew indirettament jistaqsi. Il-mistoqsijiet, kif nafu jieħdu diversi forom. Insibu l-mistoqsijiet diretti, li wieħed iwieġeb bi tweġiba riferenzjali, u nsibu oħra li għalihom wieħed irid jinferixxi. Insibu l-mistoqsijiet li wieħed irid jagħti tweġiba kwalitattiva, fis-sens ta' tweġiba miftuħa, fil-forma ta' paragrafu kif ukoll fit-tip ta' mistoqsijiet ta' xeħta kwantitattiva, fis-sens ta' mistoqsijiet bi tweġiba 'magħluqa'. Fl-istess ħin, insibu mistoqsijiet li fihom l-istudent irid jagħti opinjoni, jew jagħti impressjoni, kif ukoll isib u jagħmel riċerka biex isib xi tip ta' tagħrif, fuq poeżiji speċifiċi kif ukoll fuq poeti speċifiċi.
U dan Patrick Sammut, f'dawn iż-żewġ kotba u kotba oħra li huwa ppubblika ma' meddet is-snin, jagħmlu tajjeb u tajjeb ħafna. Għaldaqstant il-kotba ta' Sammut, li huma fil-forma ta' workbooks barra li huma megħjuna wkoll b'ritratti u grafika varja, jagħtu l-ispazju biex l-istudent/a, ikun f'qagħda li jagħmel ir-riċerka u jagħti t-tweġiba. L-għalliem/a, min-naħa l-oħra, jista' faċilment juża l-workbooks inkwistjoni biex ikun jista' jikkoreġi, ngħidu aħna aspetti ortografiċi, sintattiċi, ta' informazzjoni eċċ., li kif nafu aħna, in-nies ta' dan il-mestier, huma sine-qua-non fit-tagħlim ta' kull suġġett.

Għaldaqstant, nemmen li kull għalliem/a, kif ukoll student/a, fil-livell Intermedju u fil-Livell Avvanzat għandu jagħmel użu minn dawn iż-żewġ kotba, flimkien ma' kotba oħra simili tal-istess awtur, li tana wkoll xogħlijiet fuq livelli simili tat-Taljan. Dan għandu jgħin, biex, fost ħwejjeġ oħra, it-tagħlim tal-poeżija, ma jibqax it-tagħlim tal-għalliem/a, li jaf kollox u għaldaqstant jiddikjara minn qabel x'inhi u x'mhix il-poeżija, imma f'dijalettika bejn l-għalliem/a u l-istudenti, kif ukoll l-istudenti għal riħhom, jew fi gruppi jew f'pari jkunu jistgħu jieħdu l-akbar benefiċċji, f'termini ta' tagħlim, kif ukoll f'termini ta' suċċess fl-eżami A u Intermedju.

Images from Malta/ Malta a primavera


Ricordi della seconda guerra mondiale
A pillbox of the Second World War


Una statua della Madonna in campagna
A statue of the Madonna in the countryside


Per quelli che dicono che a Malta non c'e' il verde
Malta is all green in spring




Il mare nella baia della Xemxija
Xemxija Bay and its blue sea

Ħarġa oħra tar-rivista online IL-PONT - April 2014



Għadha kemm ħarġet id-19-il ħarġa tar-rivista letterarja elettronika IL-PONT.
Kull min jixtieq jaqraha jista' jagħmel dan permezz tal-ħolqa:

http://www.scribd.com/doc/216290976/Il-Pont-April-2014

Grazzi tal-għajnuna ta' Omar Seguna li bis-sħħa tiegħu tistgħu taqraw IL-PONT online ukoll.

Wednesday, April 02, 2014

Intervistat ANTHONY FARRUGIA, kittieb u poeta

Anthony  Farrugia  twieled iż-Żurrieq u wara li attenda l-iskola Primarja taż-Zurrieq kompla l-edukazzjoni  sekondarja fil-kulleġġ De La Salle, fejn ukoll kien ta bidu għall-karriera tiegħu bħala għalliem. Wara li fl-1971 temm b’suċċess Borża ta` Studju fil-Kummerċ u Studji  Segretarjali ġie impjegat bħala Lecturer Grade ‘B’ fil-Kulleġġ ta’ l-Arti, Xjenza uTeknoloġija. Fl-1979 Anthony Farruġia inħatar bħala Kap tal-Iskola Segretarjali, Sir Hannibal Scicluna, u baqa` jżomm din il-kariga sakemm irtira fl-1996. Wara tnax-il sena bħala Kunsillier fil-Lokal ta` Ħaż-Żabbar,  b`rikonoxximent għas-sehem tiegħu, Il-Kunsill onorah bl-għotja ĠIEĦ ĦAŻ-ZABBAR. Anthony Farruġia huwa membru tal-Għaqda Poeti Maltin kif ukoll tal-Kunsill Ċiviku ta` Haż-Żabbar. Jieħu sehem f` xogħol letterarju u qari ta` poeżiji fil-laqgħa ta` kull xahar li ssir mill-Kikkra Kuturali tal-istess belt.
   
1.               Meta u fejn twelidt? X’tiftakar l-iktar minn jiem tfulitek? Kemm kien u għadu importanti raħal twelidek f’ħajtek u f’kitbietek?

Twelidt fl-1 ta’ Ġunju 1935 fiż-Żurrieq u bqajt ngħix hemm sakemm kelli 22 sena, meta żżewwiġt lil Anġela Aġius u mort noqgħod Ħaż-Żabbar fejn għadni noqgħod sallum.

Raħal twelidi ma ninsih qatt għax fih għext l-aħjar żmien ta’ ħajti. Villaġġ fejn dak iż-żmien tista’ tgħid li kulħadd kien midħla ta’ xulxin, għax ir-residenti kienu jgħoddu biss ftit eluf u għax kien hemm nuqqas ta’ attivitajiet jew waqtiet fejn wieħed kien seta’ jheda.  Biss, biex ngħidu hekk, it-teatrin li xi kumpaniji tal-lokal kienu jtellgħu, kien iservi ta’ mezz ta’ divertiment lil individwi kif ukoll lill-familji sħaħ.

Fi żmieni, bħala  żagħżugħ, aktar kont issibni l-Mużew jew l-Azzjoni Kattolika, jew f’xi wieħed mill-każini tal-Baned.  Illum  mod ieħor, ħafna opportunitajiet ta’ attivitajiet ta’ sport, drama, politika, reliġjon, u fuq  kollox il-faxxinu tal-elettronika.

Tant ma nistax ninsa liż-Żurrieq, il-post fejn twelidt, li ma nqastx li nsemmi u anke niddeskrivi xi postijiet  partikulari fiż-żewġ Rumanzi li ppublikajt, bħal Wied-iż Zurrieq,  Wied Babu, taħt ir-raħal u naħiet oħra magħrufin għall-ġmiel naturali tagħhom.  Anke fil-poeżija  ma nqastx li nikteb poeżija fuq Filfla, u oħra fuq l-irdieden tal-ilma li għad hemm fil-post magħruf minna bħala ‘taħt ifr-raħal’.

2.               Minn fejn bdiet il-ħajra tiegħek li tikteb? X’għandek l-iktar għal qalbek: il-kitba tal-poeżija jew tan-narrattiva?

L-edukazzjoni sekondarja tiegħi bdiet fl-1947 fil-Kulleġġ De La Salle, fil-Kottonera, fejn b’xorti kbira għalija u u għal kittieba oħra ta’ stoffa, bħal ngħidu aħna, Alfred Palma u Alfred Massa, fost oħrajn, kelli bħala għalliem tal-Malti lil Bro Henry SFC.  Kienet miegħu l-ewwel darba li bdejt il-ħsus tiegħi fil-poeżija.  Niftakar kien jgħidli, ‘Taqtax qalbek, qis li din in-namra tibża’ għaliha.’  Smajt minnu sakemm domt il-Kulleġġ imbagħad iċ-ċirkostanzi tal-ħajja biddluli għal kollox dak li kelli f’moħħi li nagħmel.  Għaddejt perjodu twil ħafna li fih ma bqajtx nikteb ħlief għal xi novella ’l hawn u ’l hinn u kienu jsibu ruħhom fil-kexxun t’isfel, sa ma forsi xi darba tmisshom ix-xorti u jaraw id-dawl.  Kien meta tħabbibt sew ma’ Alfred Palma, li mill ġdid kebbes fija l-imħabba għall-kitba bil-Malti.  Għamilt l-almu tiegħi biex nitħarreġ ftit aħjar sa ma erġajt sibt ruħi nesprimi  dak li f’waqtiet rari  nħoss  f’qalbi, xhieda kemm ta’ ferħ kif ukoll ta’ sogħba.  Saħansitra rnexxieli wkoll nippubblika żewġ Rumanzi, bit-tielet wieħed ma jdumx ma jara d-dawl.

3.               Liema huma t-temi li tittratta fil-versi tiegħek? Liema huma dawk li tittrattta fin-narrattiva tiegħek?

Għalija, il-kitba tal-poeżija hija espressjoni personali, poetika, spontanja, b’sentimenti qawwija personali li jistgħu jesprimu fatti immaġinarji, patrijottiċi, erotiċi, morali, ambjentali u  oħrajn.  Hija espressjoni qawwija li toħroġ mir-ruħ ta’ min jiktibha.

4.               Liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-kitba tal-poeżija u tan-narrattiva?

Nikteb biex kemm jista’ jkun il-qarrej  jifhem u jaqsam miegħi  dak li nkun qiegħed inħoss.  Għax hawn poeti li donnhom jiktbu għalihom biss. Żgur li mhux bħal Dun Karm, Anton Buttigieg, Ġorġ Pisani u poeti oħra ta’ stima kbira.

Il-proża min-naħa l-oħra tesprimi aktar fatti immaġinarji jew li tassew ġraw. Ngħid jien imbagħad li l-aqwa forma ta’ proża hi dik narrativa li tagħti ħajja lir-Rumanz.  Ir-Rumanz jista’ jiżvolġi f’atti inventat f’ambjent naturali kif ukoll f’ambjent storiku.

5.               Liema huma l-kotba li ppubblikajt s’issa? Għandek xi wieħed iktar għal qalbek minn oħrajn? Għaliex?

Fost il-kitba tiegħi hemm xi poeżiji li dehru fil-fuljett  Versi li toħroġ l-Għaqda Poeti Maltin u żewġ Rumanzi li ppubblikajt bl-isem ta’ Meta l-Imħabba ma tmutx mitbuq minn Horizons u Fjuri fir-riħ mitbuq mill-Veritas Press. L-ewwel rumanz huwa l-aktar għal qalbi għax bih dħalt b’modestja kbira mal-massa ta’ kittieba u poeti li b’ħila liema bħalha iżommu ħaj Ilsien Pajjiżna.

6.               Għal min hija mmirata l-kitba tiegħek? Xi tgħid dwar min juża lingwaġġ laxk u jikteb biex joħloq biss sensazzjoni?

S’issa ktibt għal dawk kollha li jixtiequ jkollhom f’idejhom x’jaqraw, miktub bi stil ħafif u mexxej.  Inħobb indaħħal ħafna konversazzjoni għax nemmen li l-qarrej jehda jimmaġina ruħu li jkun qiegħed jieħu sehem f’dak li jkun qiegħed jaqra.  Deskrizzjoni ta’ xi xena ta’ ġmiel naturali tal-kampanja Maltija, m’għandniex xi ngħidu, ma tonqosx. Fil-kitba tiegħ ġeneralment ma nintrabat ma’ xejn ħlief f’każijiet fejn ma tkunx tista’ taħrab mit-tiġrib personali.  Imma fil-poeżija donni bla ma rrid, nidħol f’waqtiet ta’ ferħ jew diqa meta ħsibijieti jerġgħu jagħmluni ‘tifel’.

Imbagħad hemm kittieba li jogħxew f’kitba kemxejn laxka waqt li oħrajn jħossu li għandhom jaqbżu l-limitu.  Il-qarrej għandu jkun rispettat u kull kittieb għandu d-dover li jġorr ir-responsabbiltà ta’ dak li jikteb. Il-liġi taċ-ċensura m’għadhiex li kienet, u alllura dan jista’ jagħti lok għal min kien laxk, jabbuża u jsir laxk iżjed minn qabel.  L-għażla finali ta’ x’wieħed jaqra tibqa’ tal-qarrej innifsu.

7.               Kemm huma stmati l-kittieba u l-poeti llum hawn Malta, kemm mill-pubbliku in ġenerali kif ukoll mill-pubblikaturi? Inbidel xi ħaġa mill-imgħoddi ’l hawn? X’jista’ jsir biex is-sitwazzjoni titjieb? Kemm huma importanti għalik inizzjattivi bħalma huma l-Għaqda Poeti Maltin, Kikkra Kulturali u Radju Hompesch?

Il-kittieb u l-poeta, fil-fehma tiegħi igawdi stima aktar minn qabel.  L-istandard tal-edukazzjoni kiber u allura flimkien mal-istudji post-sekondarju jgħinu biex din l-istima tibqa’ tikber.  Għaqdiet Letterarji jaraw li l-istandard ikompli jieħu volta ’l fuq u b’hekk kull kittieb u poeta, jekk mhux issa, ’il quddiem ikompli jingħata r-rispett li jistħoqqlu.

F’moħħi , malajr, malajr, jiġu l-attivitajiet kważi kull xahar u l-Konkors Nazzjonali ta’ darba fis-sena li tniedi L-Għaqda Poeti Maltin.

Xhieda oħra ta’ kemm il-pubbliku sar jinħabb mal-kitba bil-Malti hi l-attendenza tal-ħbieb tal-ktieb fl-okkażjoni tal-Fiera tal-Ktieb li ssir f’Novembru ta’ kull sena.  Ta’ min ifaħħar ukoll l-inzjattiva li ħa wieħed mill-istazzjonijiet  televiżivi lokali fejn jinqraw stejjer għall-gosti tat-tfal biex fl-istess waqt iħajruhom jaqraw dejjem aktar.




Saturday, March 29, 2014

Żewġ okkażjonijiet ta' Qari ta' Poeżija


L-Għaqda Poeti Maltin se tiltaqa' nhar il-Ġimgħa, 4 ta' April fis-Sala tal-Konferenzi ġewwa l-Ministeru tal-Edukazzjoni fil-Furjana

L-għada f'Dar l-Emigrant fil-Belt Valletta, bejn l-10 am u 12pm.

Fiż-żewġ okkażjonijiet kulħadd hu mistieden għal Qari ta' Poeżiji.

Tuesday, March 25, 2014

A poem by Teresinka

MALAYSIA PLANE
March 7th 2014

Silent terrorism
took victims to the bottom of the sea.
We are astonished and hurting
with the families of passengers
and the crew of the fatal Boeing 370
which was supposed to fly from
Malaysia to Beijing.
May they have died sleeping and now
rest in the waters of the Indian Ocean.
However I keep thinking
of another terrorist plane sent
by the United States of America
which tragic anniversary will
be remembered August 6th and 9th;
and the atomic bomb launched
on Hiroshima and Nagasaki, 1945
killing instantly more than 140,000 people.
69 years after that act of terrorism
from one country against the people
of another country, innocent victims
are still dying from the effects
of the radiation.
We should not compare, but
I am still thinking
because it is impossible to forget.

TERESINKA PEREIRA

Sunday, March 09, 2014

Ħareġ IL-PONT ta' Marzu 2014

Għadu kemm joħroġ IL-PONT ta' Marzu 2014. Din hija rivista lettararja online tiegħi li ilha toħroġ minn Ottubru tal-2012. Din t'hawn taħt hija ħarġa numru 18. Għal kull min jixtieq jaqraha jista' jara din il-ħolqa:

http://www.scribd.com/doc/211182901/Il-Pont-Marzu-2014

Ħajr lil Hilary Spiteri u Omar Seguna għall-għajnuna tagħhom.

Saturday, March 08, 2014

INTERNATIONAL WOMAN'S DAY According to Amnesty International March 8, 2014.

The most pure verse
I can write must be dedicated
to Fatou, a girl from Burkina Faso,
who was beaten by her husband
because she only gave birth to girls.
After several unwanted daughters,
she died giving birth to another girl.
In many countries of the world,
included the United States,
women are treated like sexual objects,
rented and sold as prostitutes.
I also want to denounce the immoral
custom of families who make
their daughters marry the men
who raped and abused them.
And I hope some day the religions,
laws and practices that submit girls
to genital mutilation will be forbidden
in all countries, and that women
will be treated like human beings.


Teresinka Pereira

Tuesday, March 04, 2014

Tislima lil Lino Grech, kittieb u poeta

Għadu kemm ħalliena ftit jiem ilu, eżattament fl-1 ta' Marzu, Lino Grech, kittieb, poeta u membru tal-Għaqda Poeti Maltin.


Lino Grech twieled fl-1940. Studja s-Seminarju. Beda jaħdem maċ-Ċivil fl-1959 sakemm irtira fl-1996 minn Direttur Ġenerali Reġistratur tal-Qrati tal-Ġustizzja. Membru tal-Għaqda Poeti Maltin. Awtur ta’ għadd ta’ kotba fosthom: Ħajja ta’ Bniedem (ġabra ta’ 13-il novella bil-Malti); Non Omnis Moriar (ġabra ta’ 11-il novella bl-Ingliż); u Għerf il-Bniedem (ġabra ta’ 38 poeżija bil-Malti). Iggradwa fil-Maniġġjar tas-Sistemi Informatiċi meta kellu 56 sena.

Hawn se nġib intervista miegħu li kont għamiltlu fl-2008:

1. Lino Grech hu l-awtur ta' tliet kotba godda: rakkonti bil-Malti, rakkonti bl-Ingliz u poeziji bil-Malti. Fejn hija s-sahha ta' Lino Grech bhala generu letterarju u lingwa mhaddmin u x'inhu l-fil komuni li jghaqqad dawn it-tliet kotba flimkien?

Nahseb li l-fil li jghaqqad lit-tliet kotba huwa il-fatt li jixhtu dawl fuq il-hsieb tal-kittieb dwar dak li jigri madwaru fil-hajja. Fi kliem iehor l-esperjenzi tieghu u ta' dawk madwaru mghoddija mill-gharbiel tat-twemmin jew tifxil ta' hsibijietu. Fil-ktieb hemm tiftix konxju ghall-kelma Maltija mitkellma u ghall-qosor fil-kitba.

2. Minn fejn jitwieldu dawn il-kitbiet tieghek? Liema hu l-hin meta tippreferi tikteb?


Fuq kollox jiena nhares lejn il-hajja b'nofs tbissima li gejja minn gharfien tal-bniedem u hsibijietu hekk li l-kliem igelgel bhal nixxiegha naghzlu bejn dak li hu fieragh u dak li hu siewi biex nara sewwa l-persuna u dan il-loghob tal-kliem li jiena ukoll naghmlu nnissilli tbissima dejjiema fuq fommi u jwaqqaghni kultant f'cinizmu li dig¿ gejt akkuzat bih minn kritiku letterarju fil-media.  


3. Bhala stili tuza ximindaqqiet il-komiku, il-parodija, imma dawk tieghek huma wkoll kitbiet b'element morali qawwi wkoll. Hemm imbaghad rakkont li jxaqleb lejn il-fantaxjentifiku (The Tunnel), iehor li johodna fi zmien l-Inkwizizzjoni u s-shahar (Non Omnis Moriar).  Xi tghid dwar dan kollu?

Kien ghalliem ta' l-Ingliz meta kont ghadni s-seminarju li hajjarni biex nikteb bl-Ingliz billi kien joghgbu hafna l-istil li kont nikteb bih. Imbaghad kien Dun Frans Camilleri, ghalliem iehor tieghi, li fetahli t-triq ghall-kitba bil-Malti.

4. Bhala ambjentazzjoni spiss naqraw dwar il-Qorti, ir-Rabat, il-Birgu jew Bormla, B'Kara, u jissemmew spiss il-kontabilit¿, in-negozju u s-safar, bla ma ninsew ir-rakkont Hajja ta' Bniedem. Hemm kurrenti awtobijografici fil-kitbiet tieghek?

Il-poeziji jehtigli miktibhom hekk li jitfasslu f' mohhi billi dawn jitwieldu minn hsieb u f'lehha jiddammew f'poezija shiha. Jekk ma inhazzizhomx mill-ewwel jintesew. Fil-kaz ta' l-istejjer, dawn jinholqu minn nitfa ta' hsieb li jkun ix-xewka ta-rakkont li mbaghad jiehu l-laham bil-mod hekk kif nifli nies ghaddejja fit-triq li jistghu jilbsu ta' karattri fl-istorja. Ta' spiss nintebah li harsti fit-tul fuq xi hadd tibda taghtih fastidju l-iktar jekk tkun mara li min jaf x'tahseb. Biss jiena nkun qed nibni dak il-hin il-karattru mehtieg fl-istorja.
 
5. Inhoss li zewg elementi li jispikkaw fil-proza tieghek huma l-qawwa tad-deskrizzjoni u l-gharfien ta' karattri differenti fost il-generu uman. Xi tghid dwar dan?

Barra min hekk iz-zmien li ghamilt il-Qorti laqqghani ma' bosta nies ilkoll b'xejriet u hsibijiet taghhom - tahlita li tnebbabni  f'ghazla tal-bniedem li jixraq l-istorja.

6. Innutajt li fil-poeziji tieghek taghti iktar importanza lir-rima imma anki lil-livell riflessiv, milli lill-prosodija (tul ta' versi u accenti), u spiss thaddem certi licenzji poetici in extremis. Kif tirreagixxi ghal dan?


Huwa minnu u nghid li jiena hati dwar it-thaddim tal-poezija b'licenzja wiesgha bil-bosta izda kif ga ghedt il-poezija titwieled fiha lesta minghajr ma taghtini lok li nirrfinaha. Sa meta kont ghadni s-Seminarju kont ktibt dwar il-poeta Taljan Pascoli li " la poesia e' un attimo fuggente nella vita del poeta che vien colto sul nascere. Pero' l'assieme di questi attimi fanno la vita del poeta". Dan ghadni nemmnu sallum u ghalhekk nahseb li jekk infittex li nirrifina l-poezija kif giet f'mohhi nkun qieghed nitlef mis-sahha taghha kif  inholqot.


AGĦTIH MULEJ IL-MISTRIEĦ TA' DEJJEM.